Çfarë është^
Nëpërmjet zhvillimeve të rëndësishme teknologjike, njeriu ka arritur të zhvendosë një pjesë të konsiderueshme të mendimit dhe inteligjencës njerëzore në sistemet digjitale. Në këtë proces rol vendimtar pati shfaqja e kompjuterëve, të cilët mundësuan administrimin dhe përpunimin sasior e cilësor të vëllimeve të mëdha të informacionit, formësimin e linjave të prodhimit dhe ndryshimin e mënyrës së ofrimit të shërbimeve. Informacioni është bërë një mjet strategjik, i çmuar dhe i rëndësishëm në epokën postindustriale.
Zhvillimi i jashtëzakonshëm i teknologjisë kompjuterike, rrjeteve elektronike dhe telekomunikimeve ka sjellë përmirësimin cilësor të veprimtarive tradicionale njerëzore në komunikim, qarkullimin e personave, mallrave dhe kapitalit, ofrimin e shërbimeve, transaksionet elektronike dhe qasjen në Internet, si në nivel kombëtar ashtu edhe ndërkombëtar.
Informacioni që lidhet me përdorimin e sistemeve digjitale mund të bëhet objekt ndërhyrjeje, si ndryshim ose manipulim, falsifikim, qarkullim dhe qasje e paautorizuar në të dhëna, dhe mund të përbëjë gjithashtu elementin objektiv të veprave të tjera penale, si qarkullimi i paligjshëm i materialit, falsifikimi dhe mashtrimi kompjuterik, shpifja, ndërhyrja dhe sabotimi në rrjet, si dhe përhapja e viruseve. Këto forma ndërhyrjeje, të njohura edhe si krime të teknologjisë së lartë, nuk janë statike, por ndryshojnë vazhdimisht dhe shpesh brenda një kohe të shkurtër. Sipas mënyrës së kryerjes, ato ndahen në vepra penale të kryera me përdorimin e kompjuterëve (computer crime) dhe nëpërmjet Internetit ose hapësirës kibernetike (cyber crime). Veprat penale të kryera në Internet ndahen më tej në vepra kundër shoqërisë, kundër pasurisë dhe kundër të drejtave individuale të qytetarëve.
Me sisteme digjitale kuptohen, nga njëra anë, sistemet elektronike digjitale të automatizuara, të riprogramueshme dhe me përdorim të përgjithshëm, të cilat administrojnë dhe përpunojnë të dhëna mbi bazën e një grupi udhëzimesh ose komandash të paracaktuara, të quajtura program (softuer), dhe, nga ana tjetër, sistemet që kanë hapësirë elektromagnetike për regjistrim e ruajtje dhe komunikojnë me sisteme të tjera për shfrytëzimin e informacionit të regjistruar në to.
Fushat e zbatimit ^
Sektori i ekzaminimit të sistemeve digjitale, Internetit dhe telekomunikimeve vepron në rastet kur kërkohet kryerja e:
- Ekzaminimeve laboratorike të pajisjeve për administrimin digjital të informacionit dhe të softuerëve të këtyre pajisjeve, me qëllim përcaktimin e të dhënave dhe informacioneve që lidhen me çështjen e caktuar, si kompjuterë, pajisje periferike, telefona celularë, agjenda elektronike, shirita magnetikë të kartave të kreditit dhe mjete të tjera të ngjashme.
- Ekzaminimeve të posaçme për gjurmimin e adresës së sistemit elektronik (gjurmës digjitale), i cili është përdorur për kryerjen e veprimeve nën hetim nëpërmjet Internetit dhe telekomunikimeve, si pengimi i trafikut kibernetik, ndryshimi dhe vjedhja e të dhënave, ndërhyrja dhe sabotimi në rrjet, qasja e paautorizuar, përhapja e viruseve, favorizimi i veprave penale, falsifikimi dhe mashtrimi, me qëllim identifikimin dhe lidhjen e përdoruesit të sistemit digjital përkatës me këto veprime.
Ekzaminime laboratorike^
Duke zbatuar metoda shkencore dhe teknike të njohura ndërkombëtarisht, të dokumentuara shkencërisht dhe të pranueshme nga gjykatat, kryejmë, gjithmonë në përputhje me legjislacionin në fuqi, ekzaminime laboratorike dhe analiza të sistemeve digjitale që përfshijnë:
- Ekzaminime për leximin, rikuperimin dhe krahasimin e skedarëve digjitalë të ruajtur në mjete elektromagnetike të kompjuterëve ose në sistemet e tyre periferike.
- Ekzaminime për leximin dhe krahasimin e skedarëve digjitalë të ruajtur në kujtesën ose kartat e telefonave celularë, pajisjeve të telefaksit dhe pajisjeve të tjera elektronike.
- Ekzaminime për leximin e përmbajtjes së shiritave magnetikë të kartave të kreditit dhe kartave të tjera, si dhe ekzaminime të mjeteve të tjera bashkëkohore për ruajtjen digjitale të të dhënave, përfshirë qarqet elektronike dhe forma të tjera të mjeteve digjitale të regjistrimit.
- Ekzaminime të piraterisë së softuerëve dhe regjistrimeve digjitale të paautorizuara, si programe, CD, DVD etj.
- Ekzaminime të enkriptimit dhe deshifrimit.
- Hetim për përcaktimin dhe vërtetimin e veprimeve të përdoruesve të Internetit dhe telekomunikimeve, për konfirmimin e qarkullimit të materialit të paligjshëm ose të veprimeve që përbëjnë elementin objektiv të veprave të ndryshme penale, si mashtrimi, fyerja dhe ndihma në vetëvrasje, si dhe të çdo forme sulmi digjital keqdashës ose ndërhyrjeje në sisteme kompjuterike.
Vlerësim – Shfrytëzim ^
Përveç kësaj, kryejmë:
- Vlerësimin e raporteve të ekzaminimeve laboratorike të laboratorëve shtetërorë, laboratorëve të tjerë ose specialistëve, në raste që lidhen me sistemet digjitale, Internetin dhe telekomunikimet.
- Shfrytëzimin e të dhënave, të cilat kërkojnë ekzaminim të mëtejshëm, duke evidentuar pikat me rëndësi kriminalistike për analizë, dokumentim dhe paraqitje shtesë, si dhe duke identifikuar pikat për të cilat ekzistonte mundësia e ekzaminimit dhe shfrytëzimit laboratorik, por nuk ishte paraqitur kërkesa përkatëse.
Studime – Trajnim ^
Gjithashtu, ndërmarrim:
- Hartimin e studimeve dhe paraqitjen e propozimeve, që lidhen me marrjen e masave të posaçme parandaluese dhe represive, si dhe me sigurimin e pajisjeve dhe softuerëve të specializuar për mbrojtjen e rrjeteve lokale dhe të zonës së gjerë dhe kundër veprave penale të kryera me përdorimin e sistemeve digjitale, e-mailit, Internetit dhe telekomunikimeve, si sulmet digjitale keqdashëse ose ndërhyrjet në sisteme kompjuterike, komunikimet e dyshimta në dhoma bisede, programet keqdashëse, Trojan Horses, worms, cookies, phishing, spam, malware, dialers etj.
Këto studime dhe propozime u drejtohen kryesisht shërbimeve dhe organizatave shtetërore, ndërmarrjeve private ose të sektorit të gjerë publik dhe personave fizikë, dhe përshtaten me kërkesat e secilit institucion ose subjekt. - Hartimin e programeve të posaçme trajnuese dhe seminareve informuese, për mbrojtjen nga çdo formë cenimi të përmendur më sipër, të përshtatura me kërkesat e secilit institucion ose subjekt.
- Kontrolline softuerëve dhe pajisjeve mbrojtëse që disponohen.
Pyetje orientuese që mund të parashtrohen, sipas çështjes së shqyrtuar^
- Në softuerin (S/W) e përdorur, a është kodi burimor origjinal apo është vjedhur ose përvetësuar në mënyrë të paligjshme nga një burim tjetër? (Pronësia intelektuale etj.)
- A janë disqet optike të sekuestruara origjinale apo kopje të paligjshme?
- A dalin të dhëna me rëndësi nga leximi i kujtesës së një telefoni celular, agjende elektronike ose pajisjeje të ngjashme?
- Çfarë të dhënash përmban shiriti magnetik i kartës? (kartë krediti, kartë telefonike etj.)
- A mund të deshifrohet dokumenti digjital objekt ekzaminimi?
- A mund të gjurmohet dhe identifikohet një përdorues i Internetit që, nëpërmjet përdorimit të tij, kryen veprime të paligjshme, si fyerje, mashtrim ose krim ekonomik?
- A është krijuar llogaria e përdorur për qarkullimin e materialit në Internet nga personi që paraqitet si mbajtës i saj apo nga një person tjetër, nga ku dhe nga kush?
- A mund të përcaktohet nëse e-maili nën hetim është i vërtetë apo virtual?
