Nedir ^Parmak izleri, insanın parmak, avuç içi ve ayak tabanlarındaki papil çizgilerinin düzgün bir yüzeyle temas ettiğinde oluşturduğu izlerdir (görüntülerdir). Bu papil çizgileri insanda gebeliğin dördüncü ayından itibaren oluşur; yaşam boyunca, ölümden sonra dahi ve bedenin ayrışmasına kadar değişmeden kalır.
Parmak izlerinin temel özellikleri, normal koşullar altında değişmeden ve bozulmadan kalmaları ve iki farklı kişinin, hatta aynı kişinin farklı parmaklarının karakteristik noktalarının birbiriyle tamamen aynı olmasının mümkün olmamasıdır. Bugüne kadar yapılan çok sayıdaki karşılaştırmalı çalışma ve araştırmada, farklı kişilere veya aynı kişinin farklı parmaklarına ait parmak izlerinin birbiriyle özdeş olduğu hiçbir durum saptanmamıştır.
Parmak izleri şu şekilde sınıflandırılır:
Pozitif ve negatif;
Çıplak gözle ayırt edilebilen görünür veya belirgin olanlar; ve
Terden oluşan gizli veya görünmeyen izler. Ter; kişinin beslenmesine, yaşam koşullarına vb. göre değişen tuzlar, glikoz, kolesterol ve uçucu yağ asitleri gibi çeşitli inorganik ve organik bileşikler içerir. Bu izler manyetik ve geleneksel tozlar, kimyasal maddeler ve diğer teknik yöntemler kullanılarak görünür hâle getirilir.
İki parmak izinin özdeşliğinin belirlenmesi, yeterli sayıdaki bireysel karakteristik noktanın, bunların benzersizliği ve özgünlüğü de dikkate alınarak karşılaştırmalı biçimde ilişkilendirilmesine dayanır.
Uygulama Alanları ^
Parmak izlerinin bilimsel ve teknik olarak değerlendirilmesi ve karşılaştırılması, yaşayan veya ölmüş herhangi bir kişinin kimliğinin güvenilir biçimde belirlenmesini sağlar. Özellikle şu amaçlarla kullanılır:
- Bir suç eyleminin kimliği bilinmeyen faillerinin kimliğinin belirlenmesine.
- Yakalanan kişilerin kimliğinin doğrulanmasına.
- Şüpheli kişilerin suç mahallinde bulunan parmak izleriyle ilişkilendirilmesine.
- Mağdurların ve kayıp kişilerin kimliğinin belirlenmesine.
- Olay yeri veya ilgili nesneyle haklı olarak temas etmiş kişilerin kimliğinin belirlenmesine.
- Yanlış bilgi veren veya kimlik bilgilerini vermeyi reddeden kişilerin kimliğinin belirlenmesine.
- Aynı adı taşıyan kişilerle ilgili kimlik uyuşmazlıklarının giderilmesine veya doğrulanmasına.
- Hafıza kaybı yaşayan, sağır-dilsiz veya komada bulunan kişilerin kimliğinin belirlenmesine.
- Trafik kazaları, kitlesel afetler ve diğer nedenler sonucu bulunan kimliği bilinmeyen cesetlerin kimliğinin belirlenmesine.
- Yanlış kişinin cezaevine konulduğunun saptanmasına ve yanlış kişinin tahliye edilmesinin önlenmesine.
Delil Değeri ^
Ceza muhakemesi bakımından parmak izi, ait olduğu kişinin suç işlediğinin kesin kanıtı değil, bir belirtisidir. Sabit (taşınmaz) nesneler üzerinde bulunduğunda kişinin olay yerindeki varlığını; taşınabilir nesneler üzerinde bulunduğunda ise bu nesnelerle temasını gösterir, nesneleri kullandığını göstermez; söz konusu nesneler bir suçun işlenmesinde araç olarak kullanılmış olsa bile bu böyledir. Parmak izi bulunduğunda doğru sonuçlara ulaşabilmek için aşağıdaki hususlar birlikte değerlendirilmelidir:
- Bir nesneyle temas ile kullanım arasındaki ayrım.
- Parmak izinin bulunduğu yerin veya nesnenin tam noktası .
- Olay yerindeki haklı varlık ile söz konusu nesneyle haklı temas .
- Parmak izinde başka bulguların da bulunması ; örneğin kan, boya, yağ vb.
- Parmak izinde başka bulguların haklı olarak birlikte bulunması (yukarıdakiler gibi).
- Karşılaştırmaya elverişli olmasalar bile başka parmak izlerinin de bulunması.
- İzin ortaya çıkarılması, toplanması/kopyalanması, taşınması ve değerlendirilmesi için izlenen süreç .
- Her somut olayın gerçek koşullarından ortaya çıkabilecek diğer her türlü unsur.
İncelemelerin Yapılması
^ Bilimsel ve teknik verilere dayanarak ve uluslararası kabul görmüş, bilimsel olarak belgelenmiş ve mahkemelerce kabul edilebilir yöntemleri uygulayarak aşağıdaki incelemeleri gerçekleştiriyoruz:
- Bireysel karakteristik noktaların işaretlenmesi ve karşılaştırmada kullanılan karakteristik noktaların değerlendirilmesi.
- Bulunduğu yerin ve konumun değerlendirilmesi (taşınabilir veya taşınmaz nesne).
- Papil çizgilerinin sürekliliğini kesintiye uğratan sonradan edinilmiş özelliklerin değerlendirilmesi (kalıcı veya iyileşebilir yara).
- İzin görünür hâle getirilmesi, toplanması/kopyalanması, paketlenmesi, taşınması, saklanması, dolaşımı ve değerlendirilmesinde izlenen yöntem ve kullanılan araçların değerlendirilmesi.
- Parmak izi fişlerinin niteliksel değerlendirilmesi.
- Gizli parmak izinin kaydedilme kalitesinin değerlendirilmesi.
- Soğuk, nem, izin bırakıldığı yüzey vb. parmak izini değiştirebilecek etkenlerin değerlendirilmesi.
- Parmak izinin özgünlüğünün değerlendirilmesi.
- Parmak izinin tipi, kategorisi, sınıflandırması ve türü ile vücudun hangi bölgesinden kaynaklandığının değerlendirilmesi (parmak, avuç içi veya ayak tabanı izi).
- Parmak izi fişlerinin sınıflandırılması ve arşivlenmesinin değerlendirilmesi.
- Mümkün olduğu durumlarda izin hangi parmağa ait olduğunun belirlenmesinin değerlendirilmesi.
- Yapılan parmak izi alma işleminin hukuka uygunluğunun araştırılması.
- Kişinin olay yerindeki varlığının ve söz konusu nesneyle temasının haklı olup olmadığının değerlendirilmesi.
- Parmak izinde başka bulguların da bulunmasının değerlendirilmesi (örneğin kan, boya maddeleri vb.).
- Karşılaştırmaya elverişli parmak izlerinin, bulundukları yer ve mevcut koşullar dikkate alınarak değerlendirilmesi.
- Parmak izlerinin kendi aralarında veya parmak izleriyle kişiler arasındaki özdeşlik ya da bağlantının değerlendirilmesi.
- Karşılaştırmaya elverişli olmayan parmak izlerinin bulunmasının değerlendirilmesi.
- Hiç parmak izi bulunmaması durumunun değerlendirilmesi.
- Bulunan parmak izlerinin delil değerinin yorumlanması.
Olay Yeri İncelemesi – Değerlendirme – Yararlanma
^ Bunlara ek olarak aşağıdaki işlemleri de gerçekleştiriyoruz:
- Olay yeri incelemesi ; çeşitli suçların işlendiği veya başka olayların meydana geldiği yerlerde ve ilgili nesneler üzerinde, kontrol edilen noktalar ile parmak izi veya başka izlerin bulunduğu ve toplandığı noktaların değerlendirilmesi amacıyla inceleme yapılması.
- Devlet laboratuvarları ile diğer laboratuvarların veya uzmanların düzenlediği Laboratuvar İnceleme Raporlarının, Bilirkişi Raporlarının ve Uzman Görüşlerinin Değerlendirilmesi; parmak izleriyle ilgili olaylarda.
- Bulgulardan yararlanılması ; ek inceleme, belgeleme ve sunum amacıyla adli açıdan önemli noktaların belirlenmesi ve laboratuvar incelemesi/değerlendirmesi mümkün olduğu hâlde hakkında uygun bir inceleme talebi bulunmayan hususların saptanması.
İncelenen olaya göre yöneltilebilecek örnek sorular
^ - Parmak izinin delil değeri nedir?
- Bir parmak izinin varlığı hangi koşullarda haklı kabul edilebilir?
- Bir parmak izinin özdeşliğini gösteren karakteristik noktalar hangileridir?
- Söz konusu parmak izinin bulunduğu yer (mekân, konum, nesne) nasıl değerlendirilir?
- Söz konusu parmak izinin aranması, kaldırılması, kaydedilmesi ve incelenmesinde kullanılan yöntem nasıl değerlendirilir?
- Bir parmak izinin özgünlüğü hangi noktalar veya unsurlar üzerinden değerlendirilir?
- Karşılaştırmaya elverişli parmak izi bulunmaması ne anlama gelir?
- Hiç parmak izi bulunmaması ne anlama gelir?
- Parmak izleri arasındaki bağlantı nasıl değerlendirilir?
