Çfarë janë^Gjurmët e gishtërinjve janë gjurmët (imazhet) që formohen nga riprodhimi i vijave papilare të gishtërinjve, pëllëmbëve dhe shputave të njeriut, kur ato bien në kontakt me një sipërfaqe të lëmuar. Këto vija papilare shfaqen për herë të parë te njeriu që nga muaji i katërt i shtatzënisë dhe mbeten të pandryshuara gjatë gjithë jetës, edhe pas vdekjes dhe deri në shpërbërjen e trupit.
Vetitë themelore të gjurmëve të gishtërinjve janë se ato mbeten të pandryshuara dhe të pandryshueshme në kushte normale dhe se nuk ekziston asnjë mundësi përputhjeje të pikave të tyre karakteristike individuale ndërmjet dy personave të ndryshëm, madje as ndërmjet gishtërinjve të ndryshëm të të njëjtit person. Deri më sot, pas shumë studimeve dhe kërkimeve krahasuese, nuk është konstatuar përputhje e gjurmëve që të vijnë qoftë nga persona të ndryshëm, qoftë nga gishta të ndryshëm të të njëjtit person.
Gjurmët ndahen në:
Pozitive dhe negative,
të dukshme ose të shfaqura, të cilat mund të dallohen me sy të lirë, dhe
të fshehta ose latente, të cilat përbëhen nga djersa që përmban përbërje të ndryshme inorganike dhe organike, si kripëra, glukozë, kolesterol dhe acide yndyrore të avullueshme, të cilat ndryshojnë sipas ushqyerjes së personit, kushteve të tij të jetesës etj., dhe që zhvillohen me ndihmën e pluhurave magnetikë dhe konvencionalë, substancave kimike dhe metodave të tjera teknike.
Identifikimi i dy gjurmëve bazohet në lidhjen e tyre nëpërmjet krahasimit të një numri të mjaftueshëm pikash karakteristike individuale, duke marrë parasysh veçantinë dhe individualitetin e tyre.
Fushat e zbatimit^
Shfrytëzimi shkencor-teknik dhe krahasimi i gjurmëve mundësojnë përcaktimin e sigurt të identitetit të çdo personi të gjallë ose të vdekur. Në veçanti, kjo është metoda me anë të së cilës arrihet:
- Në përcaktimin e identitetit tëautorëve të panjohurtë një vepre penale.
- Në konfirmimin e identitetit tëpersonave të arrestuar.
- Nëlidhjen e personave të dyshuarme gjurmët e gjetura në vendin e krimit.
- Në identifikimin eviktimave dhe personave të zhdukur.
- Në identifikimin epersonave që kanë prekur në mënyrë të justifikuar vendin ose objektin përkatës.
- Në përcaktimin e identitetit tëpersonave që japin të dhëna të rreme ose refuzojnë të japin të dhëna identiteti.
- Në zgjidhjen ose konfirmimin e mosmarrëveshjeve për identitetin në rastet e personave me të njëjtin emër.
- Në përcaktimin e identitetit tëpersonave me amnezi, personave shurdhmemecë dhe personave në gjendje kome.
- Në përcaktimin e identitetit tëkufomave të panjohuranga aksidentet rrugore, fatkeqësitë masive dhe shkaqe të tjera.
- Në konstatimin eburgosjes së personit të gabuardhe në parandalimin e lirimit nga burgu të personit të gabuar.
Vlera provuese^
Nga pikëpamja procedurale, gjurma e gishtit përbën një indicie dhe jo provë se personi të cilit i përket ka kryer një vepër penale. Ajo tregon ose praninë e personit në vend, kur gjendet mbi objekte të palëvizshme, ose kontaktin e tij me objektet e lëvizshme mbi të cilat është gjetur, dhe jo përdorimin e tyre, edhe nëse këto objekte janë përdorur si mjete për kryerjen e një vepre penale. Kur gjenden gjurmë gishtërinjsh, për nxjerrjen e përfundimeve të sakta duhet të vlerësohen së bashku:
- Dallimi ndërmjetkontaktitdhepërdorimittë një objekti.
- Pikae saktëe hapësirës ose e objektit ku u gjet gjurma.
- Praniae justifikuarnë vend, si dhekontakti i justifikuarme objektin në fjalë.
- Bashkëpraniae treguesve të tjerënë gjurmë, si gjak, bojë, vaj etj.
- Bashkëpraniae justifikuar e treguesve të tjerë(si ata të mësipërm) në gjurmë.
- Bashkëpraniae gjurmëve të tjera, edhe kur nuk janë të shfrytëzueshme për krahasim.
- Procedurae ndjekurpër zbulimin, mbledhjen–kopjimin, transportin dhe shfrytëzimin.
- Çdo element tjetërqë del nga rrethanat konkrete të secilit rast.
Duke u mbështetur në të dhëna shkencore-teknike dhe duke zbatuar metoda të njohura ndërkombëtarisht, të dokumentuara shkencërisht dhe të pranueshme gjyqësisht, kryejmë:
- Shënimin e pikave karakteristike individuale, si dhe vlerësimin e pikave karakteristike të përdorura për krahasim.
- Vlerësimin e vendit dhe pozicionit të gjetjes së gjurmës (objekt i lëvizshëm ose i palëvizshëm).
- Vlerësimin e karakteristikave të fituara që ndërpresin vazhdimësinë e vijave papilare (dëmtim i përhershëm ose i shërueshëm).
- Vlerësimin e procedurës së ndjekur, domethënë të mënyrës dhe mjetit të zhvillimit, mbledhjes–kopjimit, paketimit, transportit, ruajtjes, qarkullimit dhe shfrytëzimit.
- Vlerësimin cilësor të kartelave daktiloskopike.
- Vlerësimin cilësor të regjistrimit të gjurmës latente.
- Vlerësimin e faktorëve që mund të ndryshojnë një gjurmë, si të ftohtit, lagështia, sipërfaqja mbi të cilën është depozituar etj.
- Vlerësimin e autenticitetit të gjurmës.
- Vlerësimin e tipit, kategorisë, klasifikimit dhe llojit të gjurmës, si dhe të zonës së trupit nga e cila ajo vjen (gisht, pëllëmbë ose shputë).
- Vlerësimin e klasifikimit dhe arkivimit të kartelave daktiloskopike.
- Vlerësimin e përcaktimit të gishtit, kur kjo është e mundur.
- Hetimin e ligjshmërisë së procedurës së daktiloskopimit të kryer.
- Vlerësimin nëse prania në vend dhe kontakti me objektin në fjalë ishin të justifikuara.
- Vlerësimin e bashkëpranisë së treguesve të tjerë në gjurmën e gishtit (p.sh. gjak, substanca ngjyruese etj.).
- Vlerësimin e gjurmëve të shfrytëzueshme sipas vendit ku u gjetën dhe kushteve që mbizotëronin.
- Vlerësimin e përputhjes ose lidhjes, qoftë ndërmjet gjurmëve, qoftë ndërmjet gjurmëve dhe personave.
- Vlerësimin e gjetjes së gjurmëve të papërshtatshme për krahasim.
- Vlerësimin e rastit kur nuk u gjetën gjurmë.
- Interpretimin e vlerës provuese të gjurmëve të gjetura.
Këqyrje në vend – Vlerësim – Shfrytëzim
^ Përveç kësaj, kryejmë:
- Këqyrje në vendnë vendet e kryerjes së veprave të ndryshme penale ose të ngjarjeve të tjera, si dhe kontrollin e objekteve përkatëse, për vlerësimin e pikave të kontrolluara dhe të pikave ku u gjetën dhe u mblodhën gjurmë gishtërinjsh ose gjurmë të tjera.
- Vlerësimin e Raporteve të Ekzaminimeve Laboratorike, Raporteve të Ekspertimit dhe Mendimeve Profesionale të Laboratorëve Shtetërorë dhe të tjerë ose të Specialistëvenë çështje që lidhen me gjurmët e gishtërinjve.
- Shfrytëzimin e të dhënaveqë kërkojnë shqyrtim të mëtejshëm, duke evidentuar pikat kriminalistike për analizë, dokumentim dhe paraqitje shtesë, si dhe duke identifikuar pikat për të cilat, megjithëse ekziston mundësia e ekzaminimit ose shfrytëzimit laboratorik, nuk është paraqitur kërkesa përkatëse.
Pyetje orientuese që mund të shtrohen, në varësi të çështjes së shqyrtuar
^ - Cila është vlera provuese e gjurmës?
- Në cilat kushte mund të jetë e justifikuar prania e një gjurme?
- Cilat janë pikat karakteristike që tregojnë identifikimin e një gjurme?
- Si vlerësohet vendi ku u gjet gjurma në fjalë (vendi, pozicioni, objekti)?
- Si vlerësohet metodologjia e kërkimit, marrjes, regjistrimit dhe ekzaminimit të gjurmës në fjalë?
- Nga cilat pika ose elemente vlerësohet autenticiteti i një gjurme?
- Çfarë do të thotë që nuk u gjetën gjurmë të shfrytëzueshme?
- Çfarë do të thotë që nuk u gjetën fare gjurmë?
- Si vlerësohet lidhja e gjurmëve?
