Czym są^Odciski są śladami (obrazami) powstającymi przez odwzorowanie linii papilarnych palców, dłoni i stóp człowieka podczas kontaktu z gładką powierzchnią. Linie te pojawiają się u człowieka już od czwartego miesiąca ciąży i pozostają niezmienne przez całe życie, a także po śmierci — aż do rozkładu ciała.
Podstawowe właściwości odcisków palców polegają na tym, że w normalnych warunkach pozostają one niezmienne i trwałe, a zgodność zespołu ich indywidualnych cech charakterystycznych u dwóch różnych osób jest niemożliwa — podobnie jak u różnych palców tej samej osoby. Dotychczas liczne badania porównawcze nie wykazały zgodności odcisków pochodzących od różnych osób ani od różnych palców tej samej osoby.
Odciski dzielą się na:
pozytywne i negatywne,
widoczne lub jawne, które można dostrzec gołym okiem, oraz
utajone lub niewidoczne, które powstają głównie z potu zawierającego różne związki nieorganiczne i organiczne, takie jak sole, glukoza, cholesterol i lotne kwasy tłuszczowe. Ich skład zmienia się zależnie od sposobu odżywiania, warunków życia osoby i innych czynników, a ujawnia się je za pomocą proszków magnetycznych i zwykłych, substancji chemicznych oraz innych metod technicznych.
Identyfikacja dwóch odcisków opiera się na ich porównaniu i stwierdzeniu wystarczającej liczby zgodnych indywidualnych cech charakterystycznych, z uwzględnieniem ich niepowtarzalności i specyfiki.
Obszary zastosowania^
Naukowo-techniczne badanie i porównywanie odcisków pozwala w sposób wiarygodny ustalić tożsamość każdej żywej lub zmarłej osoby. W szczególności metoda ta służy:
- do ustalenia tożsamościnieznanych sprawcówczynu zabronionego.
- do potwierdzenia tożsamościosób zatrzymanych.
- dopowiązania osób podejrzanychz odciskami znalezionymi na miejscu przestępstwa.
- do ustalenia tożsamościofiar i osób zaginionych.
- do ustalenia tożsamościosób, które w sposób uzasadniony dotykały danego przedmiotu.
- do ustalenia tożsamościosób podających fałszywe dane lub odmawiających podania danych identyfikacyjnych.
- do usunięcia lub potwierdzenia wątpliwości w razie zbieżności imion i nazwisk.
- do ustalenia tożsamościosób z amnezją, osób głuchoniemych oraz osób znajdujących się w śpiączce.
- do ustalenia tożsamościnieznanych zwłokpo wypadkach drogowych, katastrofach masowych i z innych przyczyn.
- do stwierdzeniaomyłkowego osadzenia innej osobyoraz zapobieżenia omyłkowemu zwolnieniu z zakładu karnego innej osoby.
Wartość dowodowa^
Z punktu widzenia procesowego odcisk palca stanowi poszlakę, a nie samodzielny dowód popełnienia czynu zabronionego przez osobę, do której należy. Wskazuje on albo na obecność tej osoby w danym miejscu, jeżeli został znaleziony na przedmiocie nieruchomym, albo na jej kontakt z przedmiotem ruchomym, na którym go ujawniono, lecz niekoniecznie na użycie tego przedmiotu, nawet gdy posłużył on jako narzędzie przestępstwa. Przy ujawnieniu odcisków, w celu wyciągnięcia prawidłowych wniosków, należy uwzględnić:
- rozróżnienie międzykontaktemaużyciemprzedmiotu.
- dokładnemiejscew pomieszczeniu lub na przedmiocie, w którym odcisk został znaleziony.
- uzasadnionąobecnośćw danym miejscu, jak równieżuzasadniony kontaktz przedmiotem będącym przedmiotem badania.
- obecnośćinnych śladów towarzyszącychna odcisku, takich jak krew, farba, olej itp.
- uzasadnionąobecność innych śladów towarzyszących(takich jak wskazane wyżej) na odcisku.
- obecnośćinnych odciskównawet jeżeli nie nadają się do identyfikacji.
- proceduręktórą zastosowanodo ujawnienia, zabezpieczenia lub skopiowania, transportu i zbadania odcisku.
- każdą inną okolicznośćwynikającą z rzeczywistych okoliczności konkretnej sprawy.
Wykorzystując dane naukowo-techniczne oraz metody uznane międzynarodowo, naukowo uzasadnione i dopuszczalne w postępowaniu sądowym, przeprowadzamy:
- oznaczenie indywidualnych cech charakterystycznych oraz ocenę cech wykorzystanych w porównaniu.
- ocenę miejsca i położenia ujawnienia, w tym ustalenie, czy chodzi o przedmiot ruchomy czy nieruchomy.
- ocenę nabytych przerw w ciągłości linii papilarnych spowodowanych urazem trwałym lub gojącym się.
- ocenę zastosowanej procedury, czyli sposobu i środka ujawnienia, zabezpieczenia lub skopiowania, pakowania, transportu, przechowywania, przekazywania i badania.
- jakościową ocenę kart daktyloskopijnych.
- jakościową ocenę utrwalenia odcisku utajonego.
- ocenę czynników mogących zmienić odcisk, takich jak niska temperatura, wilgoć, rodzaj powierzchni i inne warunki.
- ocenę autentyczności odcisku.
- ocenę typu, kategorii, klasyfikacji i rodzaju odcisku, a także części ciała, z której pochodzi — palca, dłoni lub stopy.
- ocenę klasyfikowania i archiwizowania kart daktyloskopijnych.
- ocenę ustalenia konkretnego palca, jeżeli jest to możliwe.
- badanie zgodności z prawem przeprowadzonego daktyloskopowania.
- ocenę zasadności obecności w danym miejscu i kontaktu z przedmiotem będącym przedmiotem badania.
- ocenę występowania innych śladów na odcisku palca, na przykład krwi, substancji barwiących itp.
- ocenę odcisków nadających się do identyfikacji z uwzględnieniem miejsca ich znalezienia i panujących warunków.
- ocenę zgodności i powiązania, zarówno między odciskami, jak i między odciskami a osobami.
- ocenę znalezionych odcisków nienadających się do identyfikacji.
- ocenę przypadków, w których nie znaleziono odcisków.
- interpretację wartości dowodowej znalezionych odcisków.
Oględziny — ocena — wykorzystanie
^ Ponadto przeprowadzamy:
- oględzinymiejsc popełnienia różnych przestępstw lub innych zdarzeń oraz kontrolę powiązanych przedmiotów w celu oceny zbadanych obszarów i miejsc, w których znaleziono i zabezpieczono odciski lub inne ślady.
- ocenę sprawozdań z badań laboratoryjnych, opinii biegłych i ekspertyz laboratoriów państwowych i innych albo specjalistóww sprawach związanych z odciskami.
- wykorzystanie materiałówwymagających dalszych badań, ze wskazaniem miejsc istotnych kryminalistycznie do dodatkowej analizy, dokumentacji i prezentacji, a także ustaleniem obiektów, które mogły zostać zbadane laboratoryjnie, lecz odpowiedniego badania nie zlecono.
Przykładowe pytania, które można postawić zależnie od badanej sprawy
^ - Jaka jest wartość dowodowa odcisku?
- W jakich warunkach obecność odcisku może być uzasadniona?
- Które cechy charakterystyczne wskazują na identyfikację odcisku?
- Jak należy ocenić miejsce znalezienia spornego odcisku — pomieszczenie, położenie i przedmiot?
- Jak należy ocenić metodologię poszukiwania, kopiowania, utrwalania i badania spornego odcisku?
- Na podstawie jakich cech i danych ocenia się autentyczność odcisku?
- Co oznacza, że nie znaleziono odcisków nadających się do identyfikacji?
- Co oznacza, że nie znaleziono żadnych odcisków?
- Jak ocenia się powiązanie odcisków?
