موضوع چیست ^
اثر انگشت و کف دست و کف پا، آثاری هستند که از بازنمایی خطوط پاپیلاری انگشتان، کف دستها و کف پاها هنگام تماس با سطح صاف یا مناسب ایجاد میشوند.
این خطوط از ماه چهارم بارداری در انسان پدیدار میشوند و در سراسر زندگی و حتی پس از مرگ تا زمان تجزیه بدن بدون تغییر باقی میمانند.
ویژگیهای بنیادین آنها ثبات در شرایط عادی و عدم امکان همسانی نقاط شاخص میان دو فرد مختلف یا حتی میان دو انگشت متفاوت یک فرد است.
- آثار مثبت و منفی.
- آثار مرئی یا آشکار که با چشم غیرمسلح دیده میشوند.
- آثار نهان یا نامرئی که عمدتاً از عرق و ترکیبات معدنی و آلی مانند نمکها، گلوکز، کلسترول و اسیدهای چرب فرار تشکیل میشوند و با پودرهای مغناطیسی یا متعارف، مواد شیمیایی و روشهای فنی دیگر آشکار میگردند.
تشخیص هویت بر پایه ارتباط و مقایسه تعداد کافی از نقاط شاخص و با توجه به یگانگی و خصوصیت آنها انجام میشود.
زمینههای کاربرد ^
بهرهبرداری علمی و فنی و مقایسه آثار، امکان تعیین هویت اشخاص زنده یا فوتشده را به شیوهای ایمن فراهم میکند. به طور خاص در موارد زیر کاربرد دارد:
- تعیین هویت مرتکبان ناشناس اعمال مجرمانه.
- تأیید هویت اشخاص دستگیرشده.
- ارتباط دادن مظنونان با آثاری که در صحنه جرم یافت شدهاند.
- شناسایی قربانیان و مفقودان.
- شناسایی اشخاصی که به طور موجه مکانی یا شیئی را لمس کردهاند.
- تشخیص اشخاصی که اطلاعات هویتی نادرست میدهند یا از ارائه آن خودداری میکنند.
- رفع یا تأیید اختلاف در موارد تشابه اسمی.
- تشخیص هویت افراد دچار فراموشی، کر و لال یا در کما.
- شناسایی اجساد ناشناس ناشی از تصادفات، فجایع جمعی و سایر علل.
- بررسی حبس شخص اشتباه و پیشگیری از آزادی شخص اشتباه.
ارزش اثباتی ^
از دیدگاه آیین دادرسی، اثر انگشت نشانهای نیازمند تفسیر است و به خودی خود دلیل قطعی بر ارتکاب جرم توسط صاحب آن نیست. اثر میتواند حضور شخص در محل را، اگر روی جسم ثابت باشد، یا تماس او با جسم متحرک را نشان دهد، نه الزاماً استفاده از آن جسم؛ حتی اگر آن جسم وسیله ارتکاب جرم بوده باشد. برای نتیجهگیری درست باید موارد زیر ارزیابی شود:
- تمایز میان تماس با شیء و استفاده از آن.
- محل دقیق در فضا یا روی شیئی که اثر پیدا شده است.
- موجه بودن حضور در محل و تماس با شیء مورد بحث.
- همراهی نشانههای دیگر بر روی اثر مانند خون، رنگ، روغن و مانند آن.
- موجه بودن همراهی این نشانهها در اوضاع و احوال پرونده.
- وجود آثار دیگر، حتی اگر قابل بهرهبرداری نباشند.
- فرآیندی که برای یافتن، آشکارسازی، جمعآوری، نسخهبرداری، انتقال، نگهداری و بهرهبرداری از اثر انجام شده است.
- هر داده دیگری که از وقایع واقعی هر پرونده به دست آید.
انجام بررسیها ^
با استناد به دادههای علمی و فنی و بهکارگیری روشهای بینالمللی شناختهشده، علمی و مورد پذیرش دادگاهها، اقدامات زیر انجام میشود:
- مشخص کردن نقاط شاخص و ارزیابی نقاط قابل بهرهبرداری.
- ارزیابی محل و وضعیت کشف اثر، از جمله متحرک یا ثابت بودن شیء.
- ارزیابی ویژگیهای اکتسابی قطع پیوستگی خطوط پاپیلاری، مانند آسیب دائمی یا قابل درمان.
- ارزیابی روش آشکارسازی، جمعآوری، نسخهبرداری، بستهبندی، انتقال، نگهداری، گردش و بهرهبرداری.
- ارزیابی کیفی برگههای انگشتنگاری.
- ارزیابی کیفی ثبت اثر نهان.
- ارزیابی عوامل تغییر اثر مانند سرما، رطوبت، نوع سطح و شرایط محیطی.
- ارزیابی اصالت اثر.
- ارزیابی نوع، گروه، طبقهبندی و منبع بدنی اثر: انگشت، کف دست یا کف پا.
- ارزیابی طبقهبندی و بایگانی برگههای انگشتنگاری.
- ارزیابی تعیین انگشت در صورت امکان.
- بررسی قانونی بودن انگشتنگاری انجامشده.
- ارزیابی موجه بودن حضور در محل و تماس با شیء.
- ارزیابی وجود نشانههای دیگر بر اثر، مانند خون یا مواد رنگی.
- ارزیابی آثار قابل بهرهبرداری با توجه به محل کشف و شرایط موجود.
- ارزیابی تطابق یا پیوند میان آثار یا میان آثار و اشخاص.
- ارزیابی کشف آثار غیرقابل بهرهبرداری.
- ارزیابی عدم کشف آثار.
- تفسیر ارزش اثباتی آثار کشفشده.
معاینه محل - ارزیابی - بهرهبرداری ^
علاوه بر این انجام میدهیم:
- معاینه محل ارتکاب اعمال مجرمانه یا حوادث دیگر و بررسی اشیای مرتبط، برای ارزیابی نقاط بررسیشده و نقاطی که در آنها آثار یا ردهای دیگر یافت و جمعآوری شده است.
- ارزیابی گزارشهای آزمایشگاهی، گزارشهای کارشناسی و نظریات آزمایشگاههای دولتی، سایر آزمایشگاهها یا متخصصان در پروندههای مربوط به آثار.
- بهرهبرداری از دادههایی که نیازمند بررسی بیشترند، با برجسته کردن نقاط جنایی برای تحلیل، مستندسازی و ارائه بیشتر و تعیین نقاطی که امکان بررسی آزمایشگاهی داشته ولی درخواستی برای آن نشده است.
پرسشهای نمونه که بسته به پرونده قابل طرح است ^
- ارزش اثباتی اثر چیست؟
- در چه شرایطی وجود یک اثر میتواند موجه باشد؟
- نقاط شاخص دال بر شناسایی یک اثر کداماند؟
- محل کشف اثر مورد بحث، از نظر مکان، وضعیت و شیء چگونه ارزیابی میشود؟
- روش جستوجو، نسخهبرداری، ثبت و بررسی اثر چگونه ارزیابی میشود؟
- اصالت یک اثر بر پایه چه عناصرى ارزیابی میشود؟
- نبود آثار قابل بهرهبرداری چه معنایی دارد؟
- نبود هیچ اثری چه معنایی دارد؟
- پیوند میان آثار چگونه ارزیابی میشود؟
