Sipas profesorit të kriminologjisë në Universitetin e Ottawës në Kanada, N. Poulantzas, kriminologjia e aplikuar mbështetet në vëzhgim, hipotezë, eksperimentim dhe arsyetim. Një “hetues” i mirë është ai që i kontrollon rezultatet e ekzaminimeve të marra sipas standardeve me logjikën e pranuar gjerësisht, për të nxjerrë dhe vlerësuar përfundime. Këto përfundime rrjedhin nga studimi i dosjes dhe nga rezultatet e ekzaminimeve laboratorike mbi gjetjet.

Kriminologjia e aplikuar i merr parimet e saj nga shkenca dhe nga arti; prandaj, më saktë, mund të përshkruhet si teknikë shkencore.

Mbi këtë bazë, shoqëria jonë zotëron njohuri dhe përvojë shumëvjeçare në kryerjen dhe vlerësimin e ekzaminimeve laboratorike. Sa i përket krijimtarisë së imagjinatës dhe arsyetimit tonë, ju ftojmë ta vlerësoni nëpërmjet rrethanave reale.

Gjetjet dhe provat materiale, si bartëse të informacionit të besueshëm, janë të gjitha elementet — armë, mjete, gjurmë, njolla dhe materiale të tjera — që gjenden në vendin ku është kryer një vepër, te i dyshuari, te viktima ose në çdo vend tjetër të lidhur me çështjen, dhe që mund të shërbejnë jo vetëm si provë e kryerjes së veprës, por edhe si tregues i fajësisë ose pafajësisë së të akuzuarit.

Këto elemente, megjithëse janë pa jetë dhe nuk mund të pyeten gjatë hetimit paraprak, hetimit kryesor apo shqyrtimit gjyqësor, nëpërmjet trajtimit të drejtë dhe administrimit, ekzaminimit, analizës, interpretimit dhe shfrytëzimit shkencor-teknik, mund të japin të dhëna dhe informacione objektive, domethënë të konfirmojnë, kundërshtojnë ose përforcojnë pretendimet e një të dyshuari apo deklarimin e një viktime, si edhe të lidhin ose të përjashtojnë çështje e ngjarje dhe të lidhin viktimën ose të dyshuarin me një vend të caktuar.

Këto elemente, të quajtura shpesh “dëshmitarë të heshtur”, kanë përparësi krahasuese ndaj mjeteve të tjera të provës, si rrëfimi ose dëshmia, sepse nuk vetësugjestionohen, nuk ndikohen nga të tjerët, nuk harrojnë, nuk detyrohen, nuk kërcënohen dhe, mbi të gjitha, nuk korruptohen.

Një gjurmë gishti e harruar, materiale biologjike të padukshme, copa të thyera automjetesh, gëzhoja dhe predha, së bashku me shumë gjetje të tjera, mund t’i japin çështjes një drejtim të rëndësishëm kur përpunohen dhe interpretohen siç duhet.

Sot po rritet vazhdimisht mbështetja te prova shkencore-teknike. Kur ajo kombinohet me një dosje të dokumentuar mirë, formëson arsyetimin kriminalistik dhe, rrjedhimisht, themelon gjykimin gjyqësor.

Balistika shqyrton çështje që lidhen me armët, si ekzaminimet krahasuese, hetimet balistike etj., si edhe pasojat që prodhohen nga përdorimi i tyre, si rikosheti, akustika, mbetjet e qitjes, plagët hyrëse e dalëse dhe efektet e predhave në inde.

Prandaj ajo përbën një nga specialitetet e kriminologjisë së aplikuar. Por çfarë është kriminologjia e aplikuar? Kriminologjia e aplikuar nuk buron nga një fushë e vetme shkencore, por i merr parimet e saj nga fusha të ndryshme shkencore dhe teknologjike; ajo përmban ndërdisiplinaritet, një pikë bashkimi të shumë fushave shkencore, pra pika takimi të objekteve të dijes, dhe për këtë arsye karakterizohet si teknikë shkencore.

Për shembull, në mjekësi ndërdisiplinariteti është vendimtar. Një internist mund të duhet të kërkojë analiza mikrobiologjike dhe ekzaminime imazherike për një pacient. Mjeku është ai që ka përgjegjësinë të vendosë cilat ekzaminime do të kryhen dhe cili do të jetë shtrirja e tyre.

Këto ekzaminime kryhen nga mikrobiologë dhe radiologë të specializuar, të cilët mund të mos kenë komunikim të drejtpërdrejtë me njëri-tjetrin. Megjithatë, internisti duhet t’i bashkëvlerësojë rezultatet, duke marrë parasysh informacionin nga metodologjia e parashikuar dhe nga ekzaminimet, për të arritur në një diagnozë dhe strategji terapeutike të përshtatshme.

Mjeku që i kërkon ekzaminimet, në shembullin tonë internisti, mban përgjegjësinë për gjykimin, bashkëvlerësimin e rezultateve dhe marrjen e vendimeve. Njëkohësisht ai është i specializuar në çështje të shkencës mjekësore brenda specialitetit të vet.

Nëse mjeku kërkues ka lënë pa porositur disa ekzaminime ose nuk i ka vlerësuar drejt, kjo në asnjë mënyrë nuk përbën përgjegjësi të mikrobiologut apo të radiologut.

Rrjedhimisht, ky është boshllëku që shfaqet në çështjet me interes gjyqësor: bashkëvlerësimi i rezultateve dhe thellimi i pyetjeve që duhet të shtrohen, sipas rastit.

Si mund të mbulohet ky boshllëk? Nëpërmjet kuptimit dhe qasjes ndaj të dhënave të çdo çështjeje nga këndvështrime të ndryshme.

Për këtë arsye ndërdisiplinariteti, në zhvillimet ndërkombëtare, fiton vazhdimisht terren ndaj specializimit absolut. Ku qëndron kjo? Jo në uljen e specializimit shkencor, por në gjykimin përfundimtar dhe në marrjen e vendimeve. Le të mendojmë për këshillat mjekësorë, përballë marrjes së vendimeve të njëanshme.

Në Mesjetë, “e vërteta” ishte se toka është e sheshtë. Kush fliste për tokë sferike rrezikonte turrën e druve. Më vonë shkenca, me instrumentet dhe satelitët e saj, zbuloi sfericitetin e tokës, pra të vërtetën e vetme dhe reale. Në përfundim, të gjithë duhet të jemi në të njëjtën anë, jo në anën e së vërtetës së dukshme, por në anën e së vetmes të vërtetë reale.